ใบอนุญาตโรงงาน (รง.4) และใบอนุญาตนำเข้า-ส่งออก: เริ่มผลิตและค้าขายข้ามประเทศอย่างถูกกฎหมาย

กิจการของคุณเป็น "โรงงาน" ตามกฎหมายหรือไม่

คำถามแรกไม่ใช่ว่าจะขอใบอนุญาตอย่างไร แต่คือกิจการเข้านิยามโรงงานหรือไม่ หลังการแก้ไขกฎหมายในปี 2562 นิยามโรงงานหมายถึงอาคาร สถานที่ หรือยานพาหนะที่ใช้เครื่องจักรรวมกันตั้งแต่ 50 แรงม้า หรือใช้คนงานตั้งแต่ 50 คน (หรือเทียบเท่าตามที่กฎกระทรวงกำหนด) เพื่อประกอบกิจการตามประเภทที่กฎกระทรวงระบุ เกณฑ์เดิมก่อนแก้ไขต่ำกว่านี้มาก ข้อมูลจากเว็บไซต์เก่าที่ยังพูดถึง 5 แรงม้าหรือ 7 คนจึงไม่ตรงกับกฎหมายปัจจุบัน

กิจการที่ต่ำกว่าเกณฑ์ไม่อยู่ภายใต้ พ.ร.บ.โรงงาน แต่ยังอาจต้องขออนุญาตตามกฎหมายอื่น เช่น ใบอนุญาตประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นตาม พ.ร.บ.การสาธารณสุข หรือใบอนุญาตเฉพาะสินค้าจาก อย.

การนับแรงม้าคิดจากเครื่องจักรที่ใช้ในการผลิต การนับคนงานคิดจากผู้ทำงานในกระบวนการผลิต เราแนะนำให้ทำรายการเครื่องจักรพร้อมแรงม้าตามป้ายของผู้ผลิต และผังการทำงานของคนงานก่อนคุยกับเจ้าหน้าที่ เพราะเป็นตัวกำหนดว่าจะอยู่จำพวกใด

โรงงานสามจำพวก: ต่างกันที่ภาระก่อนเริ่มประกอบกิจการ

หลังการแก้ไขกฎหมายในปี 2562 ใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงานไม่มีกำหนดอายุต้องต่อทุกห้าปีเหมือนเดิม แต่ผู้ประกอบการยังต้องชำระค่าธรรมเนียมรายปีและปฏิบัติตามเงื่อนไขต่อเนื่อง การไม่ชำระค่าธรรมเนียมหรือฝ่าฝืนเงื่อนไขอาจทำให้ถูกสั่งหยุดหรือเพิกถอนใบอนุญาต

กฎหมายปี 2562 ยังเปิดให้มีผู้ตรวจสอบเอกชนที่ได้รับอนุญาตช่วยตรวจสอบโรงงานแทนเจ้าหน้าที่รัฐในบางเรื่อง ซึ่งช่วยลดระยะเวลารอได้ในบางกรณี

ที่ตั้งและผังเมือง: ตรวจก่อนเซ็นสัญญาเช่า

สาเหตุที่ทำให้การขอ รง.4 ล่าช้าหรือไม่ผ่านบ่อยที่สุดคือที่ตั้ง หลายคนเช่าโกดังหรือซื้อที่ดินแล้วจึงพบว่าผังเมืองรวมกำหนดพื้นที่นั้นเป็นที่อยู่อาศัยหรือเกษตรกรรมที่ห้ามโรงงานบางประเภท หรือที่ดินตั้งอยู่ใกล้แหล่งน้ำ โรงเรียน หรือโรงพยาบาลในระยะที่กฎกระทรวงจำกัด

ก่อนเซ็นสัญญา ควรขอตรวจการใช้ประโยชน์ที่ดินจากกรมโยธาธิการและผังเมืองหรือสำนักงานจังหวัด ตรวจว่าอาคารมีใบอนุญาตก่อสร้างและใช้อาคารประเภทโรงงานหรือคลังสินค้าตาม พ.ร.บ.ควบคุมอาคาร และถ้าอยู่ในนิคมอุตสาหกรรม การอนุญาตจะดำเนินการผ่านการนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (กนอ.) ซึ่งมีขั้นตอนของตนเอง

เราช่วยตรวจเอกสารสิทธิ์ ใบอนุญาตอาคาร และสัญญาเช่า ให้มีข้อสัญญาที่ปกป้องผู้เช่า เช่น ให้ผู้ให้เช่ายินยอมให้ใช้ที่อยู่ยื่นขออนุญาต และมีทางออกหากที่ตั้งไม่ผ่านการอนุญาต

เอกสารหลักสำหรับขอ รง.4

• แบบคำขออนุญาตประกอบกิจการโรงงาน และเอกสารนิติบุคคล (หนังสือรับรองบริษัท บัญชีผู้ถือหุ้น) พร้อมหนังสือมอบอำนาจ
• เอกสารสิทธิ์ที่ดินหรือสัญญาเช่า และหนังสือยินยอมให้ใช้สถานที่จากเจ้าของ
• แผนที่ตั้งโรงงานและบริเวณใกล้เคียง ผังโรงงาน แผนผังอาคาร และผังการติดตั้งเครื่องจักร โดยวิศวกรที่มีใบอนุญาตลงนามในส่วนที่กฎหมายกำหนด
• รายละเอียดเครื่องจักร แรงม้า กำลังการผลิต วัตถุดิบ และกระบวนการผลิต
• แผนการจัดการน้ำเสีย อากาศเสีย กากอุตสาหกรรม เสียง และความปลอดภัย รวมถึงระบบป้องกันอัคคีภัย
• รายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) หรือรายงานด้านสิ่งแวดล้อมอื่น เมื่อประเภทและขนาดโรงงานเข้าเกณฑ์ที่กฎหมายสิ่งแวดล้อมกำหนด

ขั้นตอนขอใบอนุญาตโรงงาน

1. 1. จัดประเภทและจำพวกโรงงาน

   เทียบกิจการกับบัญชีประเภทโรงงานท้ายกฎกระทรวง คำนวณแรงม้าและจำนวนคนงาน เพื่อรู้ว่าต้องแจ้งหรือต้องขออนุญาต

2. 2. ตรวจที่ตั้ง

   ตรวจผังเมือง ระยะห่างตามกฎกระทรวง ใบอนุญาตอาคาร และข้อจำกัดของนิคมหรือเขตประกอบการ

3. 3. เตรียมแบบและเอกสาร

   ประสานวิศวกรจัดทำผังโรงงานและเครื่องจักร จัดทำแผนจัดการมลพิษ และรายงานสิ่งแวดล้อมถ้าเข้าเกณฑ์

4. 4. ยื่นคำขอและรับการตรวจ

   ยื่นผ่านระบบของกรมโรงงานอุตสาหกรรมหรืออุตสาหกรรมจังหวัด เจ้าหน้าที่หรือผู้ตรวจสอบเอกชนตรวจสถานที่และเอกสาร

5. 5. ได้รับใบอนุญาตและแจ้งเริ่มประกอบกิจการ

   ปฏิบัติตามเงื่อนไขในใบอนุญาต แจ้งเริ่มประกอบกิจการตามที่กฎหมายกำหนด และวางระบบชำระค่าธรรมเนียมรายปี

6. 6. ดูแลหลังได้ใบอนุญาต

   แจ้งเมื่อขยายโรงงาน เพิ่มเครื่องจักร ย้ายที่ตั้ง หรือโอนใบอนุญาต เพราะการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ต้องได้รับอนุญาตหรือแจ้งก่อน

การนำเข้า-ส่งออก: ลงทะเบียนกับกรมศุลกากรก่อนส่งสินค้าล็อตแรก

ประเทศไทยไม่มี "ใบอนุญาตนำเข้า-ส่งออก" ใบเดียวที่ใช้กับสินค้าทุกชนิด สิ่งที่ทุกธุรกิจต้องทำคือลงทะเบียนเป็นผู้ผ่านพิธีการศุลกากรกับกรมศุลกากร เพื่อให้ยื่นใบขนสินค้าผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ได้ ไม่ว่าจะยื่นเองหรือผ่านตัวแทนออกของ (Customs Broker)

ขั้นต่อมาคือตรวจว่าสินค้าเป็นสินค้าควบคุมหรือไม่ บางสินค้าต้องมีใบอนุญาตจากกรมการค้าต่างประเทศ บางสินค้าต้องได้รับอนุญาตจากหน่วยงานเฉพาะ เช่น อาหาร ยา เครื่องสำอาง และเครื่องมือแพทย์ต้องผ่าน อย. ผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมบางชนิดต้องมีมาตรฐาน มอก. พืชและสัตว์ต้องผ่านกรมวิชาการเกษตรหรือกรมปศุสัตว์ การรู้พิกัดศุลกากร (HS Code) ที่ถูกต้องตั้งแต่ต้นช่วยให้รู้ทั้งอัตราอากรและหน่วยงานที่ต้องขออนุญาต

สำหรับการส่งออก หนังสือรับรองถิ่นกำเนิดสินค้า (Certificate of Origin) ที่กรมการค้าต่างประเทศออกให้ ช่วยให้ผู้ซื้อในประเทศคู่ค้าได้สิทธิลดอากรภายใต้ความตกลงการค้าเสรี เช่น ATIGA หรือ RCEP ถ้าสินค้าผ่านกฎถิ่นกำเนิดสินค้า

สรุปหน่วยงานตามประเภทสินค้า

บริษัทที่มีผู้ถือหุ้นต่างชาติ

การผลิตสินค้าโดยทั่วไปไม่อยู่ในบัญชีธุรกิจที่จำกัดสำหรับคนต่างด้าวตาม พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 แต่ธุรกิจบริการและการค้าส่งค้าปลีกบางลักษณะอยู่ในบัญชีสาม ถ้าบริษัทต่างชาติจะนำเข้ามาขายต่อในประเทศ ต้องดูทุนขั้นต่ำและเงื่อนไขของการค้าปลีกค้าส่ง หรือพิจารณาขอส่งเสริมการลงทุนจาก BOI ซึ่งอาจให้สิทธิยกเว้นอากรขาเข้าเครื่องจักรและวัตถุดิบเพื่อการส่งออก

เอกสารจากบริษัทแม่ในต่างประเทศ เช่น หนังสือรับรองบริษัทและหนังสือมอบอำนาจ ต้องผ่านการรับรองโดย Notary Public และสถานทูตไทยในประเทศนั้น แล้วแปลเป็นภาษาไทยก่อนยื่นหน่วยงานไทย อนุสัญญา Apostille จะมีผลกับประเทศไทยในวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2027 ก่อนวันนั้นยังต้องใช้การรับรองโดยสถานทูตตามขั้นตอนเดิม

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ติดตั้งเครื่องจักรและเริ่มผลิตก่อนได้รับใบอนุญาต ซึ่งเป็นความผิดตาม พ.ร.บ.โรงงาน
• เพิ่มเครื่องจักรจนแรงม้ารวมเกินที่ได้รับอนุญาต โดยไม่ขออนุญาตขยายโรงงาน
• ใช้พิกัดศุลกากรตามที่ผู้ขายต่างประเทศแจ้ง โดยไม่ตรวจกับโครงสร้างพิกัดของไทย ทำให้เสียอากรผิดหรือพลาดใบอนุญาตที่ต้องมี
• สั่งสินค้ามาถึงท่าเรือแล้วจึงขออนุญาต อย. หรือ มอก. ทำให้สินค้าค้างท่าและเสียค่าเก็บรักษา
• ไม่เก็บเอกสารการนำเข้าส่งออกให้ครบตามระยะเวลาที่กรมศุลกากรอาจตรวจสอบย้อนหลัง

งานที่เราช่วยได้และข้อจำกัด

เราช่วยจัดประเภทโรงงาน ตรวจที่ตั้งและสัญญาเช่า เตรียมและยื่นเอกสาร ประสานวิศวกรและผู้จัดทำรายงานสิ่งแวดล้อม ลงทะเบียนผู้ผ่านพิธีการศุลกากร ตรวจรายการสินค้าควบคุม และแปลรับรองเอกสารจากบริษัทแม่ งานออกแบบทางวิศวกรรมและรายงาน EIA ต้องทำโดยผู้มีใบอนุญาตเฉพาะ เราจะประสานผู้เชี่ยวชาญเหล่านั้น ไม่ลงนามแทน

ระยะเวลาและผลการอนุญาตขึ้นกับหน่วยงานรัฐและความพร้อมของสถานที่ เราจะแจ้งสิ่งที่ยังขาดตั้งแต่ต้น เพื่อไม่ให้ยื่นแล้วถูกตีกลับ

คำถามที่พบบ่อย