บำนาญจากต่างประเทศต้องเสียภาษีในไทยหรือไม่ และต้องเตรียมเอกสารอะไรบ้าง

หลัก 180 วัน: เมื่อไรที่คุณเป็นผู้อยู่อาศัยทางภาษีของไทย

กฎหมายภาษีไทยกำหนดว่าผู้ที่อยู่ในประเทศไทยรวมกันไม่น้อยกว่า 180 วันในปีภาษีเดียวกัน (มกราคมถึงธันวาคม) เป็นผู้อยู่อาศัยทางภาษี การนับวันไม่จำเป็นต้องต่อเนื่องกัน ผู้เกษียณที่ถือวีซ่า Non-Immigrant O-A หรือ O-X และอยู่ในไทยตลอดปีแทบทุกรายจึงเข้าข่ายนี้

การเป็นผู้อยู่อาศัยทางภาษีมีผลสองประการ ประการแรก เงินได้ที่เกิดในไทยต้องเสียภาษีไทยไม่ว่าจะนำเข้าประเทศหรือไม่ ประการที่สอง เงินได้ที่เกิดจากต่างประเทศ เช่น บำนาญ ดอกเบี้ย หรือเงินปันผล อาจต้องเสียภาษีไทยเมื่อนำเข้ามาในประเทศ โดยมีเงื่อนไขเรื่องปีที่เงินได้เกิดตามประกาศของกรมสรรพากร

ผู้ที่อยู่ไม่ถึง 180 วันไม่เป็นผู้อยู่อาศัยทางภาษี และเสียภาษีเฉพาะเงินได้ที่เกิดในไทยเท่านั้น การวางแผนจำนวนวันที่อยู่จึงเป็นจุดเริ่มต้นของการวางแผนภาษีทั้งหมด

อนุสัญญาภาษีซ้อนกำหนดว่าบำนาญเสียภาษีที่ประเทศใด

ไทยทำอนุสัญญาเพื่อการเว้นการเก็บภาษีซ้อน (Double Taxation Agreement หรือ DTA) กับหลายสิบประเทศ รวมถึงสหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร ออสเตรเลีย เยอรมนี ฝรั่งเศส และญี่ปุ่น แต่ละฉบับเขียนไว้ต่างกัน โดยเฉพาะมาตราที่ครอบคลุมเงินบำนาญ

โดยทั่วไป DTA แบ่งบำนาญเป็นสองประเภท บำนาญจากการทำงานภาครัฐ (Government Pension) มักเสียภาษีเฉพาะที่ประเทศผู้จ่าย ส่วนบำนาญจากภาคเอกชนมักเสียภาษีที่ประเทศที่ผู้รับเป็นผู้อยู่อาศัยทางภาษี แต่รายละเอียดในแต่ละฉบับต่างกัน บางฉบับให้สิทธิ์เก็บภาษีแก่ทั้งสองประเทศแล้วมีกลไกเครดิตภาษี

การอ่าน DTA ฉบับที่เกี่ยวข้องกับประเทศที่จ่ายบำนาญของคุณเป็นขั้นตอนที่ข้ามไม่ได้ เพราะคำตอบสำหรับผู้เกษียณชาวอังกฤษอาจต่างจากชาวอเมริกันโดยสิ้นเชิง แม้ทั้งคู่จะอยู่ในหมู่บ้านเดียวกันในพัทยา

เอกสารบำนาญที่หน่วยงานไทยมักขอ

สำนักงานตรวจคนเข้าเมืองใช้หนังสือรับรองบำนาญเป็นหลักฐานรายได้สำหรับการขยายเวลาอยู่ประเภทเกษียณอายุ หากบำนาญจ่ายจากต่างประเทศ สถานทูตของประเทศนั้นในกรุงเทพฯ มักเป็นผู้ออกหนังสือรับรองรายได้ (Income Affidavit) ให้ แต่สถานทูตบางแห่งยุติบริการนี้แล้ว ทำให้ต้องใช้หลักฐานเงินฝากธนาคารแทน ควรตรวจกับสถานทูตของตนล่วงหน้า

• หนังสือรับรองบำนาญ (Pension Statement หรือ Pension Verification Letter) จากหน่วยงานหรือกองทุนที่จ่าย ระบุชื่อผู้รับ ยอดเงิน และความถี่การจ่าย
• หนังสือรับรองการมีชีวิตอยู่ (Proof of Life / Life Certificate) ซึ่งกองทุนบำนาญบางแห่งขอเป็นประจำทุกปี มักต้องรับรองลายมือชื่อโดย Notary Public หรือสถานทูต
• หนังสือรับรองการเป็นผู้อยู่อาศัยทางภาษี (Certificate of Residence for Tax Purposes) จากกรมสรรพากร สำหรับใช้สิทธิ์ตามอนุสัญญาภาษีซ้อนกับประเทศผู้จ่าย
• หลักฐานการโอนเงินเข้าประเทศ เช่น รายการเดินบัญชีธนาคารไทยหรือหนังสือรับรองการโอนเงินจากธนาคาร
• คำแปลรับรองของเอกสารทุกฉบับที่ไม่ใช่ภาษาไทยหรืออังกฤษ และในบางกรณีต้องรับรองต่อที่กระทรวงการต่างประเทศ

ขั้นตอนปฏิบัติสำหรับผู้เกษียณที่เพิ่งย้ายมาไทย

1. 1. ตรวจสถานะผู้อยู่อาศัยทางภาษี

   นับจำนวนวันที่อยู่ในไทยในปีภาษีนั้น ถ้าถึง 180 วันให้ถือว่าตนเป็นผู้อยู่อาศัยทางภาษีและวางแผนตามนั้น

2. 2. อ่านอนุสัญญาภาษีซ้อนของประเทศคู่กรณี

   ดูมาตราเรื่องบำนาญใน DTA ระหว่างไทยกับประเทศที่จ่ายบำนาญ ว่าสิทธิ์เก็บภาษีอยู่ที่ใด

3. 3. จัดเตรียมเอกสารบำนาญ

   ขอหนังสือรับรองบำนาญจากผู้จ่าย แปลและรับรองตามขั้นตอน และเก็บหลักฐานการโอนเงินทุกครั้ง

4. 4. ขอเลขประจำตัวผู้เสียภาษี

   ผู้ที่มีเงินได้ต้องยื่นภาษีในไทยต้องมีเลขประจำตัวผู้เสียภาษีจากกรมสรรพากร

5. 5. ยื่นแบบแสดงรายการภาษี

   ผู้อยู่อาศัยทางภาษีที่มีเงินได้ถึงเกณฑ์ต้องยื่น ภ.ง.ด.90 หรือ ภ.ง.ด.91 ภายในเดือนมีนาคมของปีถัดไป

6. 6. เก็บเอกสารไว้ตรวจสอบ

   กรมสรรพากรอาจขอหลักฐานย้อนหลัง ควรเก็บหนังสือรับรอง คำแปล และรายการโอนเงินอย่างน้อย 5 ปี

ส่วนที่เราช่วยได้ และส่วนที่ต้องให้ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง

เรารับแปลและรับรองเอกสารบำนาญทุกประเภท รับรองลายมือชื่อหนังสือรับรองการมีชีวิตอยู่โดย Notary Public และประสานงานรับรองเอกสารต่อที่กระทรวงการต่างประเทศหรือสถานทูต รวมถึงเตรียมชุดเอกสารรายได้สำหรับยื่นต่อสำนักงานตรวจคนเข้าเมือง

ข้อควรระวังที่พบบ่อยในงานด้านนี้คือชื่อผู้รับบำนาญที่สะกดต่างกันระหว่างหนังสือเดินทาง หนังสือรับรองบำนาญ และบัญชีธนาคาร แม้แต่ตัวอักษรเดียวก็อาจทำให้หน่วยงานปฏิเสธเอกสาร เราจึงตรวจทานการสะกดชื่อข้ามเอกสารทุกฉบับก่อนส่งแปล และแจ้งให้ลูกค้าขอฉบับแก้ไขจากต้นทางหากพบความไม่ตรงกัน

อีกประเด็นคืออายุใช้งานของเอกสาร หนังสือรับรองการมีชีวิตอยู่และหนังสือรับรองถิ่นที่อยู่ส่วนใหญ่มีอายุเพียงไม่กี่เดือน การวางลำดับการทำเอกสารให้ใกล้กับวันยื่นจริงมากที่สุด โดยไม่ล่าช้าจนพลาดกำหนด คือสิ่งที่เราช่วยวางแผนให้ตั้งแต่ต้น

สำหรับผู้ที่รับบำนาญจากหลายประเทศพร้อมกัน เอกสารแต่ละชุดต้องแยกรับรองตามข้อกำหนดของหน่วยงานผู้จ่ายแต่ละแห่ง บางหน่วยงานยอมรับคำแปลรับรองที่ทำในไทย ขณะที่บางแห่งกำหนดให้ใช้นักแปลที่จดทะเบียนในประเทศนั้น การตรวจสอบข้อกำหนดของผู้จ่ายบำนาญแต่ละรายก่อนสั่งแปลช่วยหลีกเลี่ยงค่าใช้จ่ายที่ไม่จำเป็น

การเก็บหลักฐานการโอนเงินเข้าประเทศก็สำคัญไม่แพ้กัน ธนาคารไทยออกหนังสือรับรองการรับโอนเงินจากต่างประเทศให้ได้ ซึ่งใช้ประกอบทั้งการยื่นภาษีและการต่อวีซ่าบางประเภท ควรขอหนังสือนี้จากธนาคารทุกครั้งที่มีการโอนเงินบำนาญเข้ามา เพื่อให้มีหลักฐานครบถ้วนเมื่อต้องใช้

ท้ายที่สุด การประสานงานกับผู้ทำบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีควรเริ่มต้นแต่เนิ่น ๆ ภายในปีภาษีนั้น ไม่ใช่รอจนถึงกำหนดยื่น เพราะเอกสารจากต่างประเทศบางฉบับใช้เวลาขอหลายสัปดาห์ การเตรียมล่วงหน้าทำให้ทุกฝ่ายมีเวลาตรวจสอบความถูกต้องก่อนยื่นจริง

ส่วนการคำนวณภาษี การตีความอนุสัญญาภาษีซ้อน และการยื่นแบบภาษีเป็นงานของผู้สอบบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีที่มีใบอนุญาต เราทำงานร่วมกับผู้เชี่ยวชาญเหล่านั้นและสามารถแนะนำเครือข่ายที่เหมาะสม แต่ไม่ให้คำแนะนำภาษีโดยตรง เพราะคำตอบที่ถูกต้องขึ้นกับรายละเอียดของแต่ละบุคคล

คำถามที่พบบ่อย