รับรองพินัยกรรม / ทรัสต์ / มอบอำนาจมรดกข้ามประเทศ

แบบพินัยกรรมตามกฎหมายไทย

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์กำหนดแบบพินัยกรรมไว้หลายแบบ ที่ใช้บ่อยคือ พินัยกรรมแบบธรรมดา ทำเป็นหนังสือ ลงวันที่ และผู้ทำลงลายมือชื่อต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนพร้อมกัน พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับ ซึ่งผู้ทำต้องเขียนด้วยลายมือตนเองทั้งฉบับ ลงวันที่และลงลายมือชื่อ พินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมือง ทำต่อนายอำเภอหรือผู้อำนวยการเขต และพินัยกรรมแบบเอกสารลับ

พยานในพินัยกรรมและคู่สมรสของพยานไม่ควรเป็นผู้รับทรัพย์ตามพินัยกรรม เพราะกฎหมายกำหนดให้ข้อกำหนดที่ให้ประโยชน์แก่บุคคลดังกล่าวเป็นโมฆะ ผู้ทำพินัยกรรมต้องมีอายุตามที่กฎหมายกำหนดและมีความสามารถในขณะทำ พินัยกรรมที่ทำผิดแบบอาจเป็นโมฆะทั้งฉบับ จึงควรตรวจแบบอย่างละเอียด

ชาวต่างชาติที่ทำพินัยกรรมเป็นภาษาต่างประเทศอาจต้องมีคำแปลภาษาไทยที่รับรองเมื่อนำไปใช้ต่อศาลหรือหน่วยงานไทย การทำพินัยกรรมสองภาษาตั้งแต่ต้นและระบุภาษาหลักช่วยลดข้อโต้แย้ง

ทายาทโดยธรรมเมื่อไม่มีพินัยกรรม

หากไม่มีพินัยกรรม หรือพินัยกรรมไม่ได้จัดการทรัพย์สินทั้งหมด มรดกจะตกแก่ทายาทโดยธรรมตามลำดับในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ได้แก่ ผู้สืบสันดาน บิดามารดา พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน พี่น้องร่วมบิดาหรือมารดาเดียวกัน ปู่ย่าตายาย และลุงป้าน้าอา โดยคู่สมรสที่ชอบด้วยกฎหมายเป็นทายาทโดยธรรมด้วย และได้ส่วนแบ่งตามที่กฎหมายกำหนดตามลำดับทายาทที่มีอยู่

ก่อนแบ่งมรดก ต้องแยกสินสมรสของคู่สมรสที่ยังมีชีวิตออกก่อน ส่วนที่เหลือจึงเป็นมรดก คู่ชีวิตที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสไม่ได้เป็นทายาทโดยธรรม ผู้ที่ต้องการให้ทรัพย์แก่คู่ชีวิต บุตรเลี้ยง หรือบุคคลในต่างประเทศ จึงควรทำพินัยกรรมให้ชัด

เช็กลิสต์ทำพินัยกรรมสำหรับผู้มีทรัพย์สินในไทย

ทำรายการทรัพย์สินในไทย เช่น บัญชีธนาคาร ห้องชุด หุ้นในบริษัทไทย รถยนต์ และกรมธรรม์ประกัน พร้อมเลขบัญชีหรือเลขเอกสารสิทธิ ระบุผู้รับทรัพย์ด้วยชื่อเต็มตามหนังสือเดินทางหรือบัตรประชาชน และกำหนดผู้รับทรัพย์สำรองกรณีผู้รับเสียชีวิตก่อน

แต่งตั้งผู้จัดการมรดกที่ไว้ใจได้และสามารถดำเนินการในไทยได้จริง เลือกพยานสองคนที่ไม่ใช่ผู้รับทรัพย์และไม่ใช่คู่สมรสของผู้รับทรัพย์ และเก็บต้นฉบับพินัยกรรมในที่ปลอดภัยที่ผู้จัดการมรดกรู้ หากมีพินัยกรรมต่างประเทศอยู่แล้ว ตรวจข้อความเรื่องการเพิกถอนพินัยกรรมฉบับก่อนให้สอดคล้องกัน

ทบทวนพินัยกรรมเมื่อมีเหตุการณ์สำคัญ เช่น สมรส หย่า มีบุตร ซื้อหรือขายทรัพย์สินสำคัญ หรือย้ายภูมิลำเนา

คำถามที่พบบ่อยเรื่องพินัยกรรมและมรดกข้ามประเทศ

พินัยกรรมที่ทำในต่างประเทศใช้ในไทยได้หรือไม่: อาจใช้ได้หากทำถูกแบบตามกฎหมายที่พระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมายยอมรับ แต่ศาลและหน่วยงานไทยต้องใช้คำแปลภาษาไทยที่รับรอง และมักต้องรับรองเอกสารจากประเทศที่ทำพินัยกรรม

ทายาทอยู่ต่างประเทศต้องเดินทางมาไทยหรือไม่: หลายขั้นตอนอาจทำผ่านหนังสือมอบอำนาจหรือหนังสือให้ความยินยอมที่ลงนามต่อโนตารีพับลิกหรือสถานทูตไทยในประเทศที่อยู่ แต่บางกรณีศาลอาจต้องการให้ผู้เกี่ยวข้องมาเบิกความ

ภาษีมรดกในไทยเป็นอย่างไร: พระราชบัญญัติภาษีการรับมรดกเก็บภาษีจากผู้รับมรดกที่ได้รับเกินเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด และมีข้อยกเว้นบางกรณี เช่น คู่สมรส ควรตรวจกับกรมสรรพากร และพิจารณาภาษีในประเทศของทายาทด้วย

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยเรื่องพินัยกรรมและมรดก

ความเข้าใจผิดแรกคือ พินัยกรรมฉบับเดียวจากประเทศบ้านเกิดใช้ได้ทุกที่โดยไม่มีขั้นตอนเพิ่ม ในไทย ศาลและหน่วยงานต้องตรวจแบบของพินัยกรรม ต้องใช้คำแปลที่รับรอง และอาจต้องรับรองเอกสาร ซึ่งทำให้ใช้เวลาและมีค่าใช้จ่ายเพิ่ม

ความเข้าใจผิดที่สองคือ ให้คนรับทรัพย์เป็นพยานได้เพราะเป็นคนใกล้ชิด กฎหมายไทยกำหนดให้ข้อกำหนดที่ให้ทรัพย์แก่พยานหรือคู่สมรสของพยานเป็นโมฆะ จึงควรใช้พยานที่ไม่มีส่วนได้เสีย

ความเข้าใจผิดที่สามคือ บัญชีร่วมหรือการระบุผู้รับประโยชน์ในบัญชีธนาคารไทยจะทำให้เงินโอนไปอัตโนมัติ ในทางปฏิบัติ ธนาคารไทยมักขอคำสั่งศาลตั้งผู้จัดการมรดกก่อน ยกเว้นบางผลิตภัณฑ์ เช่น กรมธรรม์ประกันชีวิตที่ระบุผู้รับประโยชน์

สุดท้าย หลายคนเก็บพินัยกรรมไว้โดยไม่มีใครรู้ หากหาต้นฉบับไม่พบ ทรัพย์สินอาจตกแก่ทายาทโดยธรรมแทน ควรบอกผู้จัดการมรดกว่าเก็บต้นฉบับไว้ที่ใด หรือพิจารณาทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองที่ทางราชการเก็บรักษาไว้

ข้อมูลที่ควรเตรียมก่อนปรึกษาเรื่องพินัยกรรมและมรดก

หากจะทำพินัยกรรม ควรเตรียมรายการทรัพย์สินในไทยและต่างประเทศ ชื่อเต็มและสัญชาติของผู้รับทรัพย์ ผู้ที่ต้องการแต่งตั้งเป็นผู้จัดการมรดก และสำเนาพินัยกรรมฉบับอื่นที่มีอยู่ หากเป็นการจัดการมรดกของผู้ที่เสียชีวิตแล้ว ควรเตรียมใบมรณบัตร หลักฐานความสัมพันธ์ของทายาท เช่น ทะเบียนสมรสและสูติบัตร พินัยกรรมหากมี และรายการบัญชีธนาคารหรือเอกสารสิทธิในไทย

หากเอกสารออกในต่างประเทศ ให้แจ้งประเทศที่ออก เพื่อวางแผนการแปลและการรับรองเอกสารก่อนยื่นต่อศาลไทย การรู้ว่าทายาทแต่ละคนอยู่ประเทศใดยังช่วยวางแผนหนังสือมอบอำนาจหรือหนังสือให้ความยินยอมที่ต้องลงนามในต่างประเทศได้ตั้งแต่ต้น

หน่วยงานและกฎหมายที่ใช้อ้างอิง

เนื้อหาในหน้านี้อ้างอิงประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 6 ว่าด้วยมรดก พระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย และพระราชบัญญัติภาษีการรับมรดก หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ ศาลแพ่งหรือศาลจังหวัดที่มีเขตอำนาจในการตั้งผู้จัดการมรดก สำนักงานเขตหรืออำเภอสำหรับพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมือง กรมที่ดิน ธนาคารที่ผู้ตายมีบัญชี กรมสรรพากร และกรมการกงสุลสำหรับการรับรองเอกสาร ขั้นตอนของศาลและเอกสารที่ขออาจต่างกันตามข้อเท็จจริง จึงควรเตรียมเอกสารให้ครบและตรวจกับทนายความก่อนยื่นคำร้อง

ผู้จัดการมรดก ทรัพย์สินหลายประเทศ และเอกสารต่างประเทศ

ในทางปฏิบัติ ธนาคารและสำนักงานที่ดินในไทยมักขอคำสั่งศาลตั้งผู้จัดการมรดกก่อนยอมให้ถอนเงินหรือโอนทรัพย์สิน การยื่นคำร้องต้องใช้ใบมรณบัตร หลักฐานความเป็นทายาท พินัยกรรมหากมี และบัญชีทรัพย์สิน หากผู้ตายเสียชีวิตในต่างประเทศ ใบมรณบัตรต่างประเทศต้องแปลและรับรองเอกสารก่อนใช้ในไทย

ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย มรดกที่เป็นอสังหาริมทรัพย์โดยทั่วไปอยู่ภายใต้กฎหมายของประเทศที่ทรัพย์นั้นตั้งอยู่ ส่วนสังหาริมทรัพย์อาจอยู่ภายใต้กฎหมายภูมิลำเนาของผู้ตาย และแบบของพินัยกรรมอาจทำตามกฎหมายสัญชาติของผู้ทำหรือกฎหมายของประเทศที่ทำพินัยกรรม ผู้มีทรัพย์สินในหลายประเทศจึงอาจพิจารณาทำพินัยกรรมแยกตามประเทศ โดยระวังไม่ให้ฉบับหลังเพิกถอนฉบับก่อนโดยไม่ตั้งใจ

คำว่า trust แบบกฎหมายคอมมอนลอว์ไม่มีรูปแบบเดียวกันในกฎหมายไทย การจัดการทรัพย์สินในไทยผ่าน trust ต่างประเทศจึงควรตรวจข้อจำกัดเป็นรายกรณี

การรับรองเอกสารไทยเพื่อใช้ในต่างประเทศ ปัจจุบันยังใช้การรับรองโดยกรมการกงสุล กระทรวงการต่างประเทศ ตามด้วยสถานทูตของประเทศปลายทาง ไทยเข้าเป็นภาคีอนุสัญญาเฮกว่าด้วย Apostille เมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2026 และอนุสัญญามีผลสำหรับไทยวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2027 หลังวันนั้น เอกสารที่จะใช้ในประเทศภาคีอาจใช้ Apostille แทนได้ ควรตรวจข้อกำหนดกับหน่วยงานผู้รับเอกสารทุกครั้ง

ข้อมูลในหน้านี้เป็นข้อมูลทั่วไปจากกฎหมายไทยที่ระบุชื่อไว้ ไม่ใช่ความเห็นทางกฎหมายเฉพาะกรณี กฎหมายและแนวปฏิบัติของหน่วยงานอาจเปลี่ยนแปลง และข้อกำหนดของแต่ละประเทศแตกต่างกัน ก่อนลงนามหรือยื่นเอกสาร ควรให้ทนายความที่มีใบอนุญาตตรวจข้อเท็จจริงและเอกสารจริงของท่าน