ล่ามในการพิจารณาคดีของศาลไทย — ใครมีสิทธิได้ล่าม ใครเป็นผู้จัดหา และเอกสารต้องแปลอย่างไร
คำตอบโดยสรุป
ศาลไทยดำเนินกระบวนพิจารณาเป็นภาษาไทย หากคู่ความหรือพยานไม่เข้าใจภาษาไทย ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาและประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งกำหนดให้มีล่ามแปลในการพิจารณา ล่ามต้องสาบานหรือปฏิญาณตนก่อนทำหน้าที่ ส่วนเอกสารภาษาต่างประเทศที่อ้างเป็นพยานหลักฐานต้องมีคำแปลเป็นภาษาไทยยื่นประกอบ ศาลเป็นผู้อนุญาตและกำกับการทำหน้าที่ของล่ามในแต่ละคดี
ข้อเท็จจริงหลักและหน่วยงานที่รับผิดชอบ
| ภาษาที่ใช้ในศาล | ภาษาไทย เอกสารภาษาต่างประเทศที่อ้างอิงต้องมีคำแปลเป็นภาษาไทยยื่นประกอบตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 46 |
|---|---|
| ฐานกฎหมายเรื่องล่าม (คดีอาญา) | ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 13 กำหนดให้จัดหาล่ามเมื่อผู้ต้องหา จำเลย หรือพยานไม่สามารถพูดหรือเข้าใจภาษาไทย |
| การสาบานตนของล่าม | ล่ามต้องสาบานหรือปฏิญาณว่าจะแปลให้ถูกต้องก่อนปฏิบัติหน้าที่ในห้องพิจารณา |
| ใครเป็นผู้จัดหา | ผันแปรตามคดีและศาล — ศาลอาจจัดล่ามให้ หรือคู่ความเสนอล่ามต่อศาลเพื่อขออนุญาต ควรสอบถามงานธุรการของศาลที่นัดพิจารณาล่วงหน้า |
| คุณสมบัติล่าม | ไม่มีระบบใบอนุญาตล่ามศาลแบบทั่วไปในประเทศไทย ศาลพิจารณาความเหมาะสมเป็นรายกรณี |
รายการเอกสารและการรับรองที่เกี่ยวข้อง
หมายนัด / หมายเรียกของศาล ที่ระบุวันเวลาและห้องพิจารณา
ไม่ต้องรับรอง ใช้ประกอบการเตรียมล่าม
สำเนาคำฟ้อง คำให้การ หรือเอกสารสำนวนเท่าที่คู่ความมีสิทธิเข้าถึง
ไม่ต้องรับรอง แต่ช่วยให้ล่ามเตรียมศัพท์เฉพาะคดี
เอกสารพยานหลักฐานที่เป็นภาษาต่างประเทศ
ต้องมีคำแปลภาษาไทยยื่นประกอบต่อศาล
หนังสือเดินทางหรือบัตรประจำตัวของผู้ที่ต้องใช้ล่าม
แสดงต่อเจ้าหน้าที่หน้าห้องพิจารณาเมื่อถูกเรียก
ขั้นตอนดำเนินการ
- แจ้งความจำเป็นเรื่องล่ามต่อศาลล่วงหน้า: แจ้งทนายความหรืองานธุรการของศาลทันทีที่ทราบวันนัด ระบุภาษาและสำเนียงที่ต้องใช้ เพราะบางภาษามีล่ามจำกัดและอาจต้องเลื่อนนัดหากจัดหาไม่ทัน
- ยืนยันว่าศาลจัดล่ามให้ หรือคู่ความต้องเสนอล่ามเอง: แนวปฏิบัติต่างกันไปในแต่ละศาลและประเภทคดี ควรได้คำตอบเป็นลายลักษณ์อักษรหรือบันทึกชื่อเจ้าหน้าที่ผู้ให้ข้อมูลไว้
- เตรียมคำแปลเอกสารภาษาต่างประเทศให้ครบก่อนวันนัด: เอกสารที่อ้างเป็นพยานหลักฐานต้องมีคำแปลภาษาไทย การยื่นเอกสารโดยไม่มีคำแปลอาจทำให้ศาลไม่รับไว้พิจารณาในนัดนั้น
- บรีฟล่ามเรื่องศัพท์เฉพาะและข้อเท็จจริงของคดี: ส่งรายชื่อบุคคล ชื่อสถานที่ ตัวเลข และศัพท์เทคนิคให้ล่ามล่วงหน้า ล่ามมีหน้าที่แปลให้ตรง ไม่ใช่สรุปหรือให้ความเห็น การบรีฟจึงช่วยลดความคลาดเคลื่อน
- ในห้องพิจารณา: ล่ามสาบานตนแล้วจึงเริ่มแปล: พูดเป็นช่วงสั้น หยุดให้ล่ามแปล และแจ้งศาลทันทีหากเห็นว่าการแปลคลาดเคลื่อน เพราะบันทึกคำเบิกความจะอ้างอิงจากสิ่งที่แปลออกมา
คำแนะนำ
- ระบุภาษาให้ละเอียดกว่าชื่อประเทศ เช่น จีนกลางหรือกวางตุ้ง อาหรับมาตรฐานหรือสำเนียงถิ่น เพราะการจัดล่ามผิดสำเนียงทำให้ต้องเลื่อนนัด
- ขอให้ทนายความบันทึกในรายงานกระบวนพิจารณาว่ามีการใช้ล่ามและใครเป็นล่าม เพื่อประโยชน์ในชั้นอุทธรณ์
- แยกงาน "ล่าม" (แปลด้วยวาจา) ออกจากงาน "คำแปลเอกสาร" (แปลเป็นลายลักษณ์อักษร) ทั้งสองอย่างมักต้องใช้คู่กันแต่คนละขั้นตอน
- สำหรับคดีที่มีศัพท์เทคนิค เช่น การแพทย์ วิศวกรรม หรือบัญชี ควรส่งเอกสารให้ล่ามอ่านล่วงหน้าอย่างน้อยหลายวัน
ข้อควรระวัง
- อย่าใช้ญาติ เพื่อน หรือคู่ความอีกฝ่ายเป็นล่าม เพราะมีส่วนได้เสียและศาลอาจไม่อนุญาต
- อย่าคาดหวังให้ล่ามอธิบายกฎหมายหรือให้คำแนะนำ หน้าที่ของล่ามคือแปลถ้อยคำเท่านั้น คำแนะนำทางกฎหมายต้องมาจากทนายความ
- อย่ายื่นเอกสารภาษาต่างประเทศโดยไม่มีคำแปลภาษาไทย
- ไม่มีหน่วยงานใดออก "ใบอนุญาตล่ามศาล" แบบทั่วไปในไทย ควรระวังผู้ที่อ้างว่ามีใบอนุญาตดังกล่าว
- ค่าใช้จ่ายและผู้รับผิดชอบค่าล่ามผันแปรตามประเภทคดี ควรสอบถามศาลและทนายความก่อน อย่าสรุปเอง
คำถามที่พบบ่อย
- ศาลไทยจัดล่ามให้ฟรีหรือไม่
- ผันแปรตามประเภทคดีและแนวปฏิบัติของแต่ละศาล ในคดีอาญากฎหมายกำหนดให้จัดหาล่ามเมื่อจำเลยหรือพยานไม่เข้าใจภาษาไทย ส่วนภาระค่าใช้จ่ายและวิธีจัดหาต้องสอบถามศาลที่นัดพิจารณาเป็นรายกรณี
- ล่ามต้องมีใบรับรองหรือขึ้นทะเบียนหรือไม่
- ประเทศไทยไม่มีระบบใบอนุญาตล่ามศาลแบบทั่วไป ศาลพิจารณาความเหมาะสมของล่ามเป็นรายกรณี ในทางปฏิบัติจึงควรเสนอประวัติประสบการณ์และความสามารถทางภาษาให้ศาลพิจารณา
- เอกสารภาษาอังกฤษยื่นต่อศาลไทยได้เลยหรือไม่
- ไม่ได้ เอกสารภาษาต่างประเทศที่อ้างเป็นพยานหลักฐานต้องมีคำแปลภาษาไทยยื่นประกอบ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 46 ซึ่งใช้กับคดีอาญาโดยอนุโลมด้วย
- ล่ามกับนักแปลเอกสารเป็นคนเดียวกันได้หรือไม่
- เป็นไปได้หากมีความสามารถทั้งสองด้าน แต่เป็นงานคนละลักษณะ การแปลเอกสารต้องใช้เวลาและตรวจทาน ส่วนการเป็นล่ามต้องอยู่ในห้องพิจารณาตามวันนัด ควรวางแผนแยกกันเพื่อไม่ให้กระทบกำหนดเวลาของศาล
- ถ้าเห็นว่าล่ามแปลผิดในห้องพิจารณาต้องทำอย่างไร
- แจ้งทนายความให้แถลงต่อศาลทันทีในนัดนั้น เพื่อให้ศาลสอบถามและแก้ไขบันทึก การปล่อยผ่านไว้แล้วโต้แย้งภายหลังทำได้ยากกว่ามาก เพราะบันทึกคำเบิกความได้ลงไว้แล้ว
แหล่งอ้างอิงทางการ
- สำนักงานศาลยุติธรรม
- ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา)
- ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา)
ข้อมูล ณ 2026-08-04 เงื่อนไขของแต่ละหน่วยงานเปลี่ยนแปลงได้ โปรดตรวจสอบก่อนดำเนินการ
หน้าที่เกี่ยวข้อง
สอบถามเจ้าหน้าที่
เอกสารที่ต้องใช้และระยะเวลาขึ้นกับหน่วยงานหรือสาขาปลายทางของแต่ละกรณี สอบถามเจ้าหน้าที่เพื่อยืนยันรายการก่อนเดินทางไปยื่น