การเลือกและตรวจสอบทนายความในประเทศไทย — ใบอนุญาตว่าความ ขอบเขตงาน และช่องทางร้องเรียน

ทนายความที่ว่าความในศาลไทยต้องได้รับใบอนุญาตจากสภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์ ผู้ว่าจ้างสามารถขอเลขใบอนุญาตและตรวจสอบสถานะกับสภาทนายความได้ก่อนลงนามสัญญาจ้าง ใบอนุญาตมีอายุและต้องต่ออายุ จึงควรดูวันหมดอายุด้วย

งานรับรองลายมือชื่อและเอกสาร (Notarial Services) เป็นการขึ้นทะเบียนอีกประเภทหนึ่งแยกจากใบอนุญาตว่าความ ทนายความที่ทำงานนี้ต้องขึ้นทะเบียนเป็นผู้ทำคำรับรองลายมือชื่อและเอกสารกับสภาทนายความ หากงานของคุณต้องใช้คำรับรองไปต่างประเทศ ควรขอดูหลักฐานการขึ้นทะเบียนนี้โดยเฉพาะ

ชาวต่างชาติไม่สามารถประกอบวิชาชีพทนายความว่าความในศาลไทยได้ ที่ปรึกษาต่างชาติในสำนักงานกฎหมายอาจให้คำแนะนำด้านกฎหมายต่างประเทศ แต่ผู้ลงนามในคำฟ้องและว่าความต้องเป็นทนายความไทยที่มีใบอนุญาต

ขอบเขตงานที่ระบุชัดว่าทำอะไรและไม่ทำอะไร ผู้รับผิดชอบงานหลัก วิธีคิดค่าบริการและค่าใช้จ่ายที่ต้องจ่ายแก่หน่วยงานรัฐแยกจากค่าบริการ ช่องทางรายงานความคืบหน้า และเงื่อนไขเมื่อฝ่ายใดต้องการยุติการว่าจ้าง

ทนายความไม่สามารถรับประกันผลของคดีหรือผลการพิจารณาของหน่วยงานรัฐได้ ข้อเสนอที่สัญญาผลลัพธ์แน่นอนเป็นสัญญาณที่ควรระวัง

ใครเป็นผู้รับผิดชอบงานจริง และใครจะลงนามในเอกสารที่ยื่นต่อศาลหรือหน่วยงาน หากผู้ที่คุยด้วยในตอนแรกไม่ใช่ผู้ทำงาน ควรขอทราบชื่อและเลขใบอนุญาตของผู้ทำงานจริง

งานของคุณเคยมีลักษณะคล้ายกันที่สำนักงานทำมาแล้วหรือไม่ โดยไม่จำเป็นต้องเปิดเผยข้อมูลลูกความอื่น คำตอบที่ดีคืออธิบายขั้นตอน เอกสาร และจุดเสี่ยงได้ชัด ไม่ใช่การอ้างผลลัพธ์

ค่าใช้จ่ายส่วนใดเป็นค่าธรรมเนียมราชการ ค่าแปล ค่ารับรอง หรือค่าเดินทาง ซึ่งแยกจากค่าบริการวิชาชีพ และจะแจ้งล่วงหน้าเมื่อใดหากต้องมีค่าใช้จ่ายเพิ่ม

ช่องทางติดต่อและภาษาที่ใช้รายงานความคืบหน้า สำหรับลูกความต่างชาติ ควรตกลงตั้งแต่ต้นว่าเอกสารสำคัญจะมีคำแปลหรือสรุปเป็นภาษาที่เข้าใจหรือไม่

การรับปากผลคดีหรือผลการพิจารณาของหน่วยงานรัฐ การขอให้โอนเงินเข้าบัญชีส่วนตัวโดยไม่มีหลักฐานการรับเงินในนามสำนักงาน การไม่ยอมให้เลขใบอนุญาต หรือการเสนอวิธี "ลัด" ที่ข้ามขั้นตอนตามกฎหมาย ล้วนเป็นสัญญาณที่ควรหยุดและตรวจสอบเพิ่มเติม

หากมีข้อสงสัยเรื่องมรรยาททนายความ ผู้เสียหายสามารถร้องเรียนต่อสภาทนายความได้ตามพระราชบัญญัติทนายความ พ.ศ. 2528

ผู้ประกอบวิชาชีพทนายความในไทยต้องได้รับใบอนุญาตจากสภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์ ผู้ว่าจ้างสามารถขอดูบัตรประจำตัวทนายความ และนำชื่อกับเลขใบอนุญาตไปตรวจกับช่องทางของสภาทนายความได้ ควรตรวจว่าใบอนุญาตยังไม่หมดอายุ และชื่อในใบอนุญาตตรงกับผู้ที่จะลงชื่อในเอกสารศาลจริง

สำหรับงานรับรองลายมือชื่อและเอกสาร (Notarial Services Attorney) ทนายความต้องผ่านการอบรมและขึ้นทะเบียนกับสภาทนายความเพิ่มเติมจากใบอนุญาตทนายความทั่วไป จึงควรถามให้ชัดว่าผู้ที่ลงนามรับรองขึ้นทะเบียนประเภทนี้แล้วหรือไม่

หากเป็นสำนักงานกฎหมายที่จดทะเบียนเป็นนิติบุคคล สามารถตรวจหนังสือรับรองบริษัทจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้าเพื่อดูชื่อกรรมการ ที่ตั้ง และวัตถุประสงค์ได้ การตรวจทั้งสองส่วนช่วยให้รู้ว่าคุณกำลังทำสัญญากับใคร และใครรับผิดชอบงานในทางวิชาชีพ

หนังสือว่าจ้างที่ดีควรระบุขอบเขตงานอย่างเจาะจง เช่น งานใดรวมอยู่และงานใดไม่รวม ผู้รับผิดชอบหลักในสำนักงาน วิธีคิดค่าบริการและค่าใช้จ่ายที่ต้องชำระให้บุคคลภายนอก เช่น ค่าธรรมเนียมศาล ค่าแปล หรือค่ารับรองเอกสาร ช่องทางและความถี่ในการรายงานความคืบหน้า การเก็บรักษาความลับและข้อมูลส่วนบุคคล และเงื่อนไขการยุติการว่าจ้าง

หนังสือว่าจ้างไม่ควรมีข้อความรับปากผลคดีหรือผลการพิจารณาของหน่วยงาน เพราะผลขึ้นกับศาล หน่วยงาน และข้อเท็จจริงของแต่ละเรื่อง ควรเก็บหนังสือว่าจ้างและใบเสร็จทุกฉบับไว้ เพื่อใช้อ้างอิงหากมีข้อสงสัยภายหลัง

ขั้นแรกควรแจ้งข้อกังวลเป็นลายลักษณ์อักษรต่อทนายความหรือหัวหน้าสำนักงาน และขอสำเนาเอกสารในแฟ้มงานของตน หากเห็นว่าทนายความประพฤติผิดมารยาททนายความ สามารถยื่นเรื่องต่อสภาทนายความตามขั้นตอนที่สภากำหนด ส่วนข้อพิพาทเรื่องเงินหรือความเสียหายอาจต้องใช้ช่องทางทางแพ่ง ซึ่งควรปรึกษาทนายความอีกรายที่ไม่เกี่ยวข้องกับเรื่องเดิม

การเตรียมข้อมูลล่วงหน้าช่วยให้ทนายประเมินเรื่องได้ตรงจุดขึ้น ควรเขียนลำดับเหตุการณ์สั้น ๆ พร้อมวันที่ รวบรวมสัญญา หนังสือโต้ตอบ ใบเสร็จ และเอกสารที่ได้รับจากศาลหรือหน่วยงาน ระบุชื่อคู่กรณีและผู้เกี่ยวข้อง และเขียนสิ่งที่ต้องการให้เกิดขึ้นจริง เช่น ต้องการเจรจา ต้องการยุติสัญญา หรือต้องการฟ้องคดี

หากมีกำหนดเวลาสำคัญ เช่น วันนัดศาล วันครบกำหนดยื่นคำให้การ หรือวันหมดอายุความ ควรแจ้งตั้งแต่ต้น เพราะกำหนดเวลาเหล่านี้อาจทำให้ทางเลือกบางทางหมดไปได้

หลายคนเข้าใจว่าทนายที่รับปากผลคดีได้คือทนายที่เก่ง ความจริงแล้วผลคดีขึ้นกับพยานหลักฐานและดุลพินิจของศาล ทนายที่ดีจึงอธิบายจุดแข็ง จุดอ่อน และความเสี่ยงอย่างตรงไปตรงมา อีกความเข้าใจผิดคือคิดว่าทนายทุกคนทำได้ทุกเรื่อง ทั้งที่งานแต่ละด้าน เช่น คดีแรงงาน ภาษี ที่ดิน หรือครอบครัวข้ามชาติ ต้องใช้ประสบการณ์เฉพาะ ควรถามประสบการณ์ในเรื่องประเภทเดียวกันโดยไม่ต้องขอข้อมูลลับของลูกความรายอื่น