คู่มือจดทะเบียนธุรกิจและใบอนุญาตพิเศษสำหรับนักลงทุนต่างชาติ

เลือกโครงสร้างก่อนเลือกขั้นตอน

คำถามแรกของการตั้งธุรกิจในไทยไม่ใช่ “ต้องใช้เอกสารอะไร” แต่คือ “ใครถือหุ้นและทำธุรกิจอะไร” เพราะ พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 กำหนดให้บริษัทที่คนต่างด้าวถือหุ้นตั้งแต่ครึ่งหนึ่งขึ้นไปเป็น “คนต่างด้าว” และธุรกิจในบัญชีท้ายกฎหมายต้องได้รับใบอนุญาต (FBL) หรือหนังสือรับรอง (FBC) ก่อนประกอบกิจการ

เส้นทางหลักที่คู่มือชุดนี้อธิบายมีสามแบบ: บริษัทไทยที่คนไทยถือหุ้นข้างมากอย่างแท้จริง บริษัทที่ได้รับส่งเสริมการลงทุนจาก BOI ซึ่งอาจถือหุ้นต่างชาติได้มากขึ้นและได้สิทธิประโยชน์ด้านวีซ่า และบริษัทที่ขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวโดยตรง นอกจากนี้ยังมีสิทธิตามสนธิสัญญาไมตรีไทย–สหรัฐฯ สำหรับนักลงทุนสัญชาติอเมริกัน

อย่าใช้ผู้ถือหุ้นแทน (Nominee)

การให้คนไทยถือหุ้นแทนโดยไม่ได้ลงทุนจริงเพื่อหลบเลี่ยงข้อจำกัดเป็นความผิดตามมาตรา 36 ของกฎหมายดังกล่าว และ DBD ตรวจสอบหลักฐานแหล่งเงินลงทุนของผู้ถือหุ้นไทยมากขึ้น คู่มือของเราจึงอธิบายทางเลือกที่ถูกกฎหมายแทน

หลังจดทะเบียนยังมีงานต่อ

เมื่อได้หนังสือรับรองบริษัทแล้ว มักต้องดำเนินการต่อ เช่น จดภาษีมูลค่าเพิ่ม เปิดบัญชีธนาคารนิติบุคคล ขึ้นทะเบียนนายจ้างประกันสังคม ขอใบอนุญาตเฉพาะกิจการ (อย. ใบอนุญาตนำเที่ยว ใบอนุญาตโรงงาน หรือทะเบียนผู้นำเข้า–ส่งออก) และจดเครื่องหมายการค้ากับกรมทรัพย์สินทางปัญญา ซึ่งมีคู่มือแยกแต่ละเรื่อง

หากผู้ก่อการหรือกรรมการอยู่ต่างประเทศ เอกสารที่ลงนามในต่างประเทศมักต้องผ่าน Notary และรับรองตามเส้นทางที่ใช้ได้ ไทยเป็นภาคีอนุสัญญา Apostille แล้วแต่มีผลกับไทยวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2027 ก่อนวันนั้นยังต้องผ่านการรับรองโดยสถานทูต/กงสุลไทย

วิธีใช้คู่มือชุดนี้

อ่านคู่มือโครงสร้างผู้ถือหุ้นก่อน แล้วไปที่คู่มือขั้นตอนจดทะเบียน จากนั้นเลือกคู่มือใบอนุญาตที่ตรงกับธุรกิจ ทุกหน้ามีรายการเอกสาร หน่วยงานรับผิดชอบ และลิงก์แหล่งอ้างอิงทางการ ข้อมูลเป็นแนวทางทั่วไป ควรให้ทนายตรวจโครงสร้างจริงก่อนลงนาม

ขั้นตอนจดทะเบียนบริษัทจำกัดโดยสรุป

จองชื่อนิติบุคคลกับ DBD ยื่นหนังสือบริคณห์สนธิ จัดประชุมจัดตั้งบริษัทเพื่อรับรองข้อบังคับ เลือกกรรมการและผู้สอบบัญชี ผู้ก่อการชำระค่าหุ้นตามที่กำหนด แล้วยื่นจดทะเบียนบริษัท ปัจจุบันสามารถยื่นทางอิเล็กทรอนิกส์ผ่านระบบ DBD e-Registration ได้ และกฎหมายอนุญาตให้ผู้ก่อการเพียง 2 คน

หลังได้เลขทะเบียนนิติบุคคล เลขนี้ใช้เป็นเลขประจำตัวผู้เสียภาษีด้วย สิ่งที่ต้องเตรียมต่อคือที่ตั้งสำนักงานที่มีหลักฐานยินยอมให้ใช้ ตราประทับหากข้อบังคับกำหนด และบัญชีธนาคารนิติบุคคล หากจะจ้างแรงงานต่างด้าว บริษัทต้องมีทุนและสัดส่วนพนักงานไทยตามเกณฑ์ของกรมการจัดหางานและสำนักงานตรวจคนเข้าเมือง

ทุนจดทะเบียนกับวีซ่าและใบอนุญาตทำงาน

กฎหมายบริษัทไม่ได้กำหนดทุนขั้นต่ำทั่วไป แต่ทุนมีผลต่อเรื่องอื่น เช่น บริษัทที่ขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวต้องมีทุนขั้นต่ำตามกฎหมาย และการขอใบอนุญาตทำงานให้ชาวต่างชาติมักใช้เกณฑ์ทุนชำระแล้วต่อคนตามแนวปฏิบัติของหน่วยงาน ตัวเลขเหล่านี้เปลี่ยนได้และมีข้อยกเว้นสำหรับ BOI จึงควรตรวจสอบกับหน่วยงานก่อนกำหนดทุน

เครื่องหมายการค้า: จดก่อนเปิดตัว

ประเทศไทยใช้หลักผู้ยื่นก่อน (first-to-file) ตาม พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า การจดชื่อบริษัทกับ DBD ไม่ได้ให้สิทธิในเครื่องหมายการค้า ควรสืบค้นและยื่นคำขอกับกรมทรัพย์สินทางปัญญาก่อนเปิดตัวสินค้า หากต้องการคุ้มครองหลายประเทศ ไทยเป็นภาคีพิธีสารมาดริด สามารถยื่นคำขอระหว่างประเทศผ่านกรมได้

คำถามที่ควรถามก่อนเริ่ม

ธุรกิจของเราอยู่ในบัญชีท้าย พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวหรือไม่ เข้าข่ายขอส่งเสริม BOI ได้หรือเปล่า ต้องใช้ใบอนุญาตเฉพาะกิจการใดก่อนเปิดดำเนินการ ผู้ก่อการคนใดอยู่ต่างประเทศและต้องรับรองเอกสารแบบไหน และจะจ้างพนักงานต่างชาติกี่คน คำตอบของคำถามเหล่านี้กำหนดโครงสร้าง ทุน และลำดับงานทั้งหมด

เปลี่ยนแปลงข้อมูลหลังจดทะเบียน

การเพิ่มหรือลดทุน เปลี่ยนกรรมการ ย้ายสำนักงาน หรือแก้ไขวัตถุประสงค์ ต้องผ่านมติที่ประชุมตามข้อบังคับและจดทะเบียนกับ DBD ภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด การเปลี่ยนผู้ถือหุ้นต้องแก้ไขสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น และหากทำให้สัดส่วนต่างชาติเปลี่ยน อาจกระทบสถานะตามกฎหมายธุรกิจคนต่างด้าวด้วย

เลือกรูปแบบการเข้ามาทำธุรกิจก่อนจดทะเบียน

ชาวต่างชาติมีทางเลือกหลักหลายแบบ ได้แก่ บริษัทจำกัดที่คนไทยถือหุ้นข้างมาก บริษัทที่ต่างชาติถือหุ้นข้างมากพร้อมใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว (FBL) หรือหนังสือรับรอง (FBC) บริษัทที่ได้รับส่งเสริมการลงทุนจาก BOI สำนักงานผู้แทนหรือสำนักงานภูมิภาค และสาขาบริษัทต่างประเทศ แต่ละแบบมีเงื่อนไขทุนขั้นต่ำ ขอบเขตกิจกรรม และภาระภาษีต่างกัน

สิ่งสำคัญคือห้ามใช้คนไทยถือหุ้นแทน (nominee) เพื่อหลีกเลี่ยง พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 ซึ่งมีโทษทางอาญาทั้งผู้ถือแทนและผู้ใช้ให้ถือแทน กรมพัฒนาธุรกิจการค้าตรวจสอบแหล่งเงินลงทุนของผู้ถือหุ้นไทยมากขึ้นในช่วงหลัง

เอกสารจากต่างประเทศที่ต้องเตรียม

หากผู้ถือหุ้นหรือกรรมการเป็นนิติบุคคลต่างประเทศ ต้องใช้หนังสือรับรองการจดทะเบียนและหนังสือมอบอำนาจที่ออกในต่างประเทศ เอกสารเหล่านี้ต้องผ่านการรับรองโดย Notary Public ในประเทศต้นทาง และรับรองโดยสถานทูตหรือสถานกงสุลไทย จากนั้นแปลเป็นภาษาไทยพร้อมคำรับรองคำแปล

สำหรับเอกสารจากประเทศภาคีอนุสัญญา Apostille โปรดทราบว่าอนุสัญญามีผลกับประเทศไทยตั้งแต่ 28 กุมภาพันธ์ 2027 ก่อนวันนั้นหน่วยงานไทยยังต้องการการรับรองโดยสถานทูตไทยตามขั้นตอนเดิม ควรตรวจกับนายทะเบียนอีกครั้งก่อนส่งเอกสาร

ลำดับงานหลังได้หนังสือรับรองบริษัท

ลำดับที่ใช้บ่อยคือ ขอเลขประจำตัวผู้เสียภาษี (ใช้เลขทะเบียนนิติบุคคล) เปิดบัญชีธนาคารนิติบุคคล นำทุนเข้าบัญชีตามที่จดไว้ จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มเมื่อรายได้ถึงเกณฑ์หรือก่อนเริ่มขายตามความจำเป็น ขึ้นทะเบียนนายจ้างกับสำนักงานประกันสังคมภายใน 30 วันนับจากจ้างลูกจ้างคนแรก และยื่นขอใบอนุญาตทำงานผ่านกรมการจัดหางานสำหรับกรรมการหรือพนักงานต่างชาติ

กิจการบางประเภทต้องได้ใบอนุญาตเฉพาะก่อนเปิดดำเนินการจริง เช่น ใบอนุญาตจาก อย. ใบอนุญาตประกอบธุรกิจนำเที่ยว ใบอนุญาตโรงงาน หรือการลงทะเบียนผู้นำเข้า–ส่งออก ควรวางแผนลำดับนี้ตั้งแต่ก่อนจดบริษัทเพื่อไม่ให้ต้องแก้วัตถุประสงค์ภายหลัง

ทุนจดทะเบียน เงื่อนไขวีซ่า และใบอนุญาตทำงาน

ทุนจดทะเบียนไม่ใช่แค่ตัวเลขในหนังสือบริคณห์สนธิ กรมการจ้างงานกำหนดอัตราส่วนทุนจดทะเบียนต่อใบอนุญาตทำงานของชาวต่างชาติหนึ่งคน และบริษัทที่ได้รับการส่งเสริมจาก BOI มีเกณฑ์ที่ยืดหยุ่นกว่า การตั้งทุนต่ำเกินไปอาจทำให้ขอใบอนุญาตทำงานไม่ได้ ส่วนการตั้งสูงเกินจำเป็นสร้างภาระการชำระทุนและการตรวจสอบแหล่งเงิน

นอกจากนี้บางใบอนุญาตเฉพาะทาง เช่น ใบอนุญาตประกอบธุรกิจนำเที่ยวหรือใบอนุญาตโรงแรม กำหนดทุนขั้นต่ำแยกต่างหาก ควรวางแผนตัวเลขทุนควบคู่กับแผนการจ้างงานและใบอนุญาตที่ต้องใช้ตั้งแต่ก่อนยื่นจดทะเบียน