ห้างหุ้นส่วนสามัญ: จดทะเบียนหรือไม่จดทะเบียน ต่างกันอย่างไร

ห้างหุ้นส่วนสามัญคืออะไร

ห้างหุ้นส่วนสามัญเกิดขึ้นเมื่อบุคคลตั้งแต่สองคนขึ้นไปตกลงร่วมกันประกอบกิจการโดยหวังจะแบ่งผลกำไร ไม่จำเป็นต้องทำสัญญาเป็นหนังสือหรือจดทะเบียนใด ๆ ก็เกิดเป็นห้างได้ทันทีที่เริ่มร่วมกันประกอบกิจการ จุดนี้ทำให้หลายธุรกิจครอบครัวเป็นห้างหุ้นส่วนสามัญโดยไม่รู้ตัว

ลักษณะสำคัญคือหุ้นส่วนทุกคนรับผิดร่วมกันในหนี้ทั้งปวงของห้างโดยไม่จำกัดจำนวน เจ้าหนี้ของห้างสามารถบังคับกับหุ้นส่วนคนใดคนหนึ่งหรือทุกคนก็ได้ และหุ้นส่วนใหม่ที่เข้ามาภายหลังก็ต้องรับผิดในหนี้ที่เกิดก่อนเข้าเป็นหุ้นส่วนด้วย ส่วนหุ้นส่วนที่ออกไปแล้วยังรับผิดในหนี้ที่เกิดขึ้นก่อนออกเป็นเวลา 2 ปี

• เกิดจากข้อตกลงร่วมประกอบกิจการ ไม่จำเป็นต้องจดทะเบียน
• หุ้นส่วนทุกคนรับผิดร่วมกันไม่จำกัด
• หุ้นส่วนใหม่รับผิดหนี้เก่าของห้างด้วย
• หุ้นส่วนที่ออกแล้วรับผิดหนี้เดิมอีก 2 ปี

จดทะเบียนกับไม่จดทะเบียน ต่างกันตรงไหน

ห้างหุ้นส่วนสามัญที่จดทะเบียนต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้าจะมีสถานะเป็นนิติบุคคล ซื้อขายทรัพย์สิน เปิดบัญชีธนาคาร และฟ้องร้องได้ในนามของห้างเอง ส่วนห้างที่ไม่จดเป็นเพียงคณะบุคคล ทำนิติกรรมต่าง ๆ ต้องอาศัยชื่อหุ้นส่วนร่วมกัน ข้อแตกต่างนี้มีผลมากเวลาติดต่อธนาคาร ผู้ว่าจ้างราชการ หรือเมื่อเกิดข้อพิพาท

หน้าที่ทางภาษีที่ต่างกัน

ห้างหุ้นส่วนสามัญจดทะเบียนเสียภาษีเงินได้นิติบุคคลในอัตราของนิติบุคคล และต้องส่งงบการเงินต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้าทุกปี ส่วนห้างที่ไม่จดทะเบียนถือเป็นคณะบุคคลตามประมวลรัษฎากร ยื่นแบบและเสียภาษีในอัตราก้าวหน้าเช่นเดียวกับบุคคลธรรมดา แต่ไม่มีสิทธิหักค่าใช้จ่ายตามเกณฑ์ของนิติบุคคลบางประการ

ทั้งสองกรณีต้องพิจารณาภาษีมูลค่าเพิ่มหากรายได้จากการขายสินค้าหรือบริการถึงเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด และต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายเมื่อจ่ายเงินเดือนหรือค่าบริการ การเลือกจดหรือไม่จดจึงไม่ใช่แค่เรื่องสถานะ แต่เป็นเรื่องภาษีและภาระเอกสารระยะยาว

ขั้นตอนจดทะเบียนห้างหุ้นส่วนสามัญ

1. 1. จองชื่อห้าง

   ตรวจและจองชื่อผ่านระบบของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า เตรียมชื่อสำรองไว้หลายชื่อ

2. 2. จัดทำสัญญาห้างหุ้นส่วน

   ระบุชื่อ วัตถุประสงค์ ที่ตั้ง รายชื่อหุ้นส่วน สัดส่วนกำไรขาดทุน และผู้จัดการ

3. 3. ยื่นคำขอจดทะเบียน

   ยื่นต่อสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทในพื้นที่หรือช่องทางอิเล็กทรอนิกของกรม

4. 4. รับหนังสือสำคัญ

   เมื่อนายทะเบียนรับจดทะเบียน ห้างมีสถานะนิติบุคคลนับจากวันจด

5. 5. จดทะเบียนภาษี

   ขอเลขประจำตัวผู้เสียภาษี และพิจารณาเข้าระบบภาษีมูลค่าเพิ่มตามเกณฑ์

ควรเลือกห้างสามัญ ห้างจำกัด หรือบริษัทจำกัด

ห้างหุ้นส่วนสามัญเหมาะกับธุรกิจขนาดเล็กที่หุ้นส่วนไว้ใจกันและยอมรับความเสี่ยงร่วมกันได้ หากต้องการให้ผู้ลงทุนบางคนไม่ต้องรับผิดเกินเงินลงทุน ห้างหุ้นส่วนจำกัดเป็นทางเลือกที่ดีกว่า และหากธุรกิจมีความเสี่ยงสูง ต้องการระดมทุน หรือต้องการความน่าเชื่อถือต่อคู่ค้า บริษัทจำกัดมักเหมาะสมที่สุด การเลือกโครงสร้างตั้งแต่ต้นช่วยหลีกเลี่ยงค่าใช้จ่ายในการเปลี่ยนโครงสร้างภายหลัง

ความรับผิดของหุ้นส่วนที่ต้องเข้าใจก่อนลงนาม

จุดที่ต่างจากบริษัทจำกัดอย่างมีนัยสำคัญคือหุ้นส่วนในห้างหุ้นส่วนสามัญรับผิดร่วมและเป็นการค้ำปกันในหนี้ของห้างไม่จำกัด แม้หนี้นั้นจะเกิดจากการกระทำของหุ้นส่วนอีกคนในกิจการของห้าง เจ้าหนี้สามารถบังคับกับทรัพย์สินส่วนตัวของหุ้นส่วนได้หลังบังคับกับทรัพย์สินของห้างแล้วไม่พอ

ความเสี่ยงนี้ทำให้การเลือกคู่หุ้นส่วนเป็นเรื่องสำคัญที่สุดของห้างหุ้นส่วนสามัญ สัญญาห้างที่กำหนดอำนาจลงนาม วงเงินที่แต่ละคนตัดสินใจได้ และขั้นตอนอนุมัติรายการใหญ่ช่วยลดความเสี่ยง แต่ไม่สามารถตัดความรับผิดต่อบุคคลภายนอกได้ จึงควรพิจารณาจดทะเบียนเป็นนิติบุคคลหรือเปลี่ยนเป็นห้างหุ้นส่วนจำกัดเมื่อกิจการเติบโต

การจดทะเบียนและการเปลี่ยนรูปแบบกิจการ

ห้างหุ้นส่วนสามัญที่จดทะเบียนกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าจะมีสถานะเป็นนิติบุคคล แยกจากหุ้นส่วน ทำให้ทำสัญญาในนามห้าง ถือทรัพย์สิน และฟ้องร้องได้ในนามห้าง ส่วนห้างที่ไม่จดทะเบียนเป็นเพียงกลุ่มบุคคล การทำธุรกรรมต้องอาศัยนามของหุ้นส่วนแต่ละคน

เมื่อกิจการขยายตัว ผู้ประกอบการหลายรายเลือกเปลี่ยนเป็นห้างหุ้นส่วนจำกัดหรือบริษัทจำกัดเพื่อจำกัดความรับผิดและเพิ่มความน่าเชื่อถือต่อคู่ค้าและสถาบันการเงิน การเปลี่ยนรูปแบบต้องจัดการเรื่องการโอนทรัพย์สิน หนี้สิน และสัญญาเดิมอย่างเป็นระบบ เจ้าหน้าที่ของเราช่วยวางแผนการเปลี่ยนรูปแบบให้ไม่กระทบการดำเนินธุรกิจ

การจดทะเบียนห้างหุ้นส่วนสามัญ

ห้างหุ้นส่วนสามัญจดทะเบียนได้ที่สำนักงานพาณิชย์จังหวัดหรือสำนักงานพาณิชย์กรุงเทพ โดยยื่นหนังสือบริคณห์สนธิพร้อมสำเนาบัตรประจำตัวของหุ้นส่วนทุกคน ห้างที่ไม่จดทะเบียนยังคงมีผลผูกพันระหว่างหุ้นส่วน แต่ไม่มีสภาพนิติบุคคลและไม่สามารถฟ้องร้องในนามห้างได้

ห้างหุ้นส่วนสามัญจดทะเบียนมีสถานะเป็นนิติบุคคล ต้องยื่นภาษีเงินได้นิติบุคคลและจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มเมื่อรายได้ถึงเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด ความแตกต่างสำคัญจากห้างหุ้นส่วนจำกัดคือหุ้นส่วนทุกคนรับผิดไม่จำกัดร่วมกัน

การบริหารห้างในแต่ละวัน

ในห้างหุ้นส่วนสามัญ หุ้นส่วนทุกคนมีอำนาจจัดการกิจการของห้างได้ เว้นแต่สัญญาห้างจะกำหนดไว้ต่างกัน การกระทำของหุ้นส่วนคนใดในกิจการปกติของห้างผูกพันห้างและหุ้นส่วนที่เหลือ แม้หุ้นส่วนคนอื่นไม่รู้เรื่อง สัญญาห้างจึงควรกำหนดชัดเจนว่าเรื่องใดตัดสินใจคนเดียวได้ และเรื่องใด เช่น การกู้เงินหรือซื้อทรัพย์สินมูลค่าสูง ต้องได้รับความเห็นชอบจากหุ้นส่วนทุกคน

การแบ่งกำไรขาดทุนหากสัญญาไม่ได้กำหนดไว้ กฎหมายให้แบ่งตามสัดส่วนเงินลงทุน ห้างควรจัดทำบัญชีรายรับรายจ่ายและงบกำไรขาดทุนประจำปีให้หุ้นส่วนทุกคนตรวจสอบได้ เพราะความโปร่งใสเรื่องตัวเลขคือรากฐานของความไว้ใจ และช่วยให้การยื่นภาษีของทั้งห้างและหุ้นส่วนแต่ละคนถูกต้อง ห้างที่จดทะเบียนควรนัดประชุมหุ้นส่วนเพื่อทบทวนผลการดำเนินงานอย่างน้อยปีละครั้งและบันทึกมติไว้เป็นหลักฐาน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในห้างหุ้นส่วนสามัญ

ข้อผิดพลาดที่พบมากที่สุดคือการไม่ทำสัญญาห้างเป็นหนังสือ แม้กฎหมายไม่บังคับ แต่เมื่อเกิดข้อพิพาทเรื่องสัดส่วนกำไรขาดทุน อำนาจตัดสินใจ หรือการถอนตัว หุ้นส่วนมักจำข้อตกลงไม่ตรงกัน สัญญาหนังสือที่ระบุสัดส่วนเงินลงทุน การแบ่งกำไร อำนาจลงนาม และเงื่อนไขการออกจากห้างช่วยป้องกันข้อพิพาทได้มาก

อีกข้อคือการปะปนบัญชีห้างกับบัญชีส่วนตัว ซึ่งทำให้พิสูจน์รายได้และหนี้สินของห้างยากเมื่อเสียภาษีหรือฟ้องร้อง ห้างควรเปิดบัญชีแยกและจัดทำบัญชีรายรับรายจ่ายตั้งแต่วันแรก สุดท้ายคือการรับหุ้นส่วนใหม่โดยไม่ตรวจสอบประวัติ เพราะหุ้นส่วนใหม่รับผิดหนี้เก่าของห้างด้วย และหุ้นส่วนเดิมก็รับผิดในหนี้ที่หุ้นส่วนใหม่ก่อในนามห้าง

คำถามที่พบบ่อย